237413

vực truyền thông phát triển. Còn đối với những nước kém hay chậm phát triển,
do không đủ phương tiện cũng như trang thiết bị hiện đại để có thể hòa vào mạng
thông tin phát triển của thế giới.
- Tỷ lệ mù chữ cao, gia thành giấy báo đắt, trình độ nhà báo còn tấp kém…
- Sự tác động của một số yếu tố bên ngoài: chiến tranh, khủng bố, sắc lệnh tôn
giáo hà khắc…
Một số chỉ số cụ thể để chứng minh sự phân bố báo chí không đồng đều ở Châu
Á:
- Về báo in, trong khi Nhật Bản có chỉ số báo in cao nhất là 644 bản in/ 1000 dân,
thì ở Việt Nam, con số này chỉ là 10- 15 bản in/ 1000 dân.
- Về truyền hình, ở Châu Á thì Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore… vẫn là những
quốc gia có chỉ số máy thu hình/ 1000 dân cao, còn ở những nước kém phát triển,
do hạn chế về điện, nguồn phát sóng, điều kiện núi non… nên chỉ có dưới 10
máy/ 1000 dân.
- Số lượng máy tính trên 1000 dân ở các nước phát triển của Châu Á cũng cách
xa so với những nước đang phát triên và kém phát triển.
Trong khi đó, báo chí Châu Âu phát triển khá mạnh và cân đối, đồng đều về tất
cả các mảng: truyền hình, phát thanh, báo viết, báo in… Giữa các nước ở châu lục này
có sự cân bằng về phát triển báo chí, tạo sự hợp tác rất đa dạng trên nhiều lĩnh vực.
2. Báo chí Châu Á mang tính chính trị cao.
Đây được coi là đặc trưng rõ nét của báo chí Châu Á. Đời sống chính trị- xã hội ở
các nước Châu Á đa dạng, muôn mặt như thế nào thì báo chí cũng đa dạng, muôn màu
như thế. Tất cả những sự kiện chính trị- xã hội, những con người, những chính sách,
quy định trong xã hội đều được báo chí thể hiện cách đầy đủ từ nội dung, cách thể hiện
bài báo, đến các nhà báo, các chính sách, luật báo chí…
Báo chí Châu Á được xem là một nhân tố quan trọng trong việc bình ổn xã hội,
đảm bảo trật tự chính trị và xã hội. Tổng thống Suharto – Indonesia đã từng chia sẻ: “…
báo chí có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ điều hành quản lý một quốc gia đa sắc
tộc thông qua việc truyền bá thông tin, ý kiến, tý tưởng. niềm tin… Nhiệm vụ của báo chí
là phải góp phần xây dựng và củng cố sự thống nhất và hoà hợp quốc gia”. Báo chí cũng
đóng vai trò không thể thiếu trong việc định hình những thay đổi chính trị trong các giai
5
đoạn khủng hoảng. Ví dụ: Việc lật đổ chế độ Marcos tại Philippines năm 1986; các
cuộc biểu tình dân chủ ở Thái Lan 1992;…tất cả đều được báo chí can thiệp.
Ở Châu Á, mối quan hệ giữa báo chí và đảng phái được thể hiện qua các mặt sau:
- “Nhà cầm quyền” đặc biệt quan trọng trong bối cảnh báo chí Châu Á;
- Chính phủ kiểm duyệt trực tiếp;
- Độc quyền phân phối báo chí;
- Quyền lực không giới hạn trong việc can thiệp vào nội dung và tổ chức báo chí;
- Báo chí là cơ quan ngôn luận của Đảng cầm quyền.
Đặc biệt ở khu vực Đông Nam Á, vấn đề sở hữu báo chí thể hiện nhiều quan
niệm rõ nét về tính chính trị: hầu hết những người nắm truyền thông là những người có
quyền (nhiều hơn là có tiền). Ví dụ như cựu Bộ trưởng thông tin của Indonesia
Harmoko có cổ phần trong 31 tờ báo (không mua mà được biếu); Nhà nghiên cứu
Duncan Mc Cargo cho rằng có hai kiểu sở hữu: những người nắm cổ phần công khai và
những người nắm cổ phần “trong bóng tối”.
Tính chính trị trong báo chí Châu Á còn được thể hiện qua luật báo chí. Luật báo
chí ở một số nước Châu Á rất nghiêm ngặt, tạo hành lang pháp lý vững chắc bảo vệ cho
sự hoạt động của báo chí, ngăn cản tất cả những gì gây hại trong quá trình báo chí phản
ánh hiện thực xã hội. Ở Thổ Nhĩ Kỳ nếu vi phạm luật báo chí có thể bị phạt 110 đến
700 năm tù. Luật báo chí Thổ Nhĩ kỳ cũng mang đậm màu sắc lãnh đạo của giới cầm
quyền. Theo Hiệp ước 1923 của Lausanne, Thổ Nhĩ Kỳ chỉ công nhận các quyền ngôn
ngữ của các dân tộc thiểu số Do Thái, Hy Lạp và tiếng Armenia. Chính phủ bỏ qua các
Điều 39 của Hiệp ước Lausanne, mà nói rằng: “ hạn chế trách nhiệm đối với việc sử
dụng miễn phí của bất kỳ ngôn ngữ nào của Thổ Nhĩ Kỳ trong giao hợp tư nhân, trong
thương mại, tôn giáo, trên báo chí hay trong các ấn phẩm của loại nào hoặc tại các cuộc
họp công cộng”. Luật báo chí ở Thái Lan không cho phép chính phủ tài trợ cho báo in
tư nhân và cũng không cho phép người nước ngoài sở hữu báo chí nhằm tránh ảnh
hưởng của nước ngoài trong lĩnh vực truyền thông. Với báo chí Singapore, Nhà nước
quản lý truyền thông chặt chẽ (trực tiếp nắm phát thanh truyền hình và theo dõi sát sao
hệ thống báo in); chính quyền yêu cầu các phương tiện truyền thông phải đăng tải quan
điểm của chính quyền bên cạnh các quan điểm khác không phải của chính quyền. Cũng
theo đạo luật báo chí của Singapore, nhà nước có quyền giới hạn số lượng phát hành,
6
rút giấy phép, đóng cửa những tờ báo nào xuyên tạc, bóp méo sự thật (kể cả báo chí
nước ngoài nhập khẩu vào đây). Hơn nữa, các tờ báo nước ngoài phải có giấy phép để
lưu hành ấn phẩm của mình tại quốc đảo và phải bổ nhiệm một đại diện là công dân của
nước sở tại để nhận các thông báo, hoặc vấn đề liên quan tới pháp lý thay mặt cho tờ
báo. Đồng thời, tờ báo cũng phải nộp 126.000 USD tiền cam kết với chính phủ.
Ấn Độ là một quốc gia có nền báo chí với mức độ độc quyền hóa cao. Ở Trung
Quốc, các chỉ đạo của Nhà nước được chuyển xuống các ban biên tập. Trong thời gian
dài, chính phủ trung ương Trung Quốc “bao cấp” nhiều tờ báo ở nước này. Tờ Nhân
dân nhật báo (People’s Daily) - cơ quan chính thức của đảng Cộng sản Trung Quốc -
vẫn còn đưa lên trang nhất những cái tít “truyền thống” như “Quan hệ Trung Quốc -
Mali không ngừng phát triển”.
Báo chí ở hầu hết các quốc gia Châu Á là cơ quan của Nhà nước, Đảng phái để
phục vụ sự nghiệp của Tổ Quốc, bảo đảm nền văn hóa lành mạnh của các nước. Báo chí
Việt Nam là một đại diện tiêu biểu. Báo chí Việt Nam truyền bá chủ nghĩa Mác –
Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và thế giới quan khoa hoạc của chủ nghĩa xã hội cho quần
chúng nhân dân, làm cho hệ tư tưởng này thành hệ tư tưởng toàn dân. Đồng thời, với tư
cách là cơ quan của Nhà nước, của Đảng, báo chí Việt Nam thực hiện nhiệm vụ của
mình với những nội dung sau: đăng tải đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước;
tham gia tích cực vào xây dựng và hoàn thiện những đường lối, chủ trương ấy; phản
ánh, phân tích kịp thời tình hình thực tế chính trị của đất nước, quản lý và điều hành xã
hội bằng việc hướng dẫn dư luận…
Một số nước Đông Nam Á khác cũng thể hiện rõ nét tính chính trị trong báo chí,
ví dụ: Brunây: cấm nói xấu người đứng đầu nhà nước; Thái Lan: cấm tuyên truyền về
Chủ nghĩa cộng sản; Philipin, Inđônêxia, Malaysia : tôn trọng tín ngưỡng công chúng,
chú ý tính chất quốc đạo của quốc gia, mọi hành vi làm trái với quốc đạo đều được báo
chí lên án mạnh mẽ. Malaysia là nước quản lý chặt chẽ nội dung báo chí nhằm tránh
những ảnh hưởng của phương Tây, bảo vệ các giá trị truyền thống của Malaysia và của
đạo Hồi.
Nhìn chung, Nền báo chí của từng quốc gia Châu Á phát triển tuỳ thuộc vào bối
cảnh kinh tế - chính trị của mỗi quốc gia, phục vụ và điều hành xã hội.

7
3. Báo chí Châu Á còn tồn tại nhiều yếu kém, lạc hậu và hạn chế.
Trong khi báo chí Châu Âu phát triển mạnh và nhanh chóng ở nhiều loại hình
báo chí, với trình độ khoa học kĩ thuật hiện đại tạo nên một nền công nghiệp báo chí
phát triển, thì ở Châu Á, kĩ thuật yếu kém hơn, thiếu thốn nhiều phương tiện, đặc biệt là
ở các nước đang phát triển và kém phát triển. Báo chí vì thế cũng thể hiện nghèo nàn,
đơn điệu và ít hiện đại hơn. Hơn nữa, do điều kiện đời sống vật chất còn nhiều khó
khăn, thiếu thốn nên nhu cầu tinh thần là hưởng thụ các tác phẩm báo chí cũng hạn chế.
Ở một số quốc gia Châu Á, sự yếu kém về kỹ nghệ và thương mại cũng là
nguyên nhân dẫn đến sự yếu kém của báo chí. Báo chí phát triển mạnh khi giới doanh
thương chú ý đến nó. Giới doanh thương cần quảng cáo hàng hóa trên báo, và cung cấp
nguồn sống cho báo chí. Một hạn chế nữa của báo chí Châu Á là do hiện tượng tâm lý.
Ở những nước tiên tiến, báo chí được phồn thịnh nhờ tất cả mọi người đọc báo, từ các
doanh nghiệp đến nguời lao động, từ văn sĩ đến chính trị gia. Báo chí nhờ đó mà trở
thành một lực lượng đáng kể. Nhưng ở một số quốc gia kém phát triển, đới sống nhiều
khó khăn, báo chí rất ít được biết đến.
Điểm đặc biệt dẫn đến sự yếu kém trong báo chí Châu Á là tình trạng mù chữ của
người dân còn cao. Theo báo cáo mới đây của Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục
Liên Hiệp Quốc(UNESCO), trên thế giới hiện có 100 triệu người mù chữ, trong đó
45,5% là cư dân châu Á-Thái Bình Dương. Các nước có tỷ lệ mù chữ cao nhất châu lục
này là Ấn Độ (34,6%), Trung Quốc (11,3%), Bangladesh (6,8%), Pakistan (6,2%) và
Indonesia (2,4%). Đối với một số nước Hồi giáo, tình trạng mù chữ và giáo dục của tín
đồ Hồi giáo đặc biệt thấp. Tỷ lệ biết chữ là kém xa dưới mức trung bình trong cả quốc
gia và nhất là với phụ nữ.
Ngoài những đặc điểm cơ bản trên, báo chí Châu Á còn rất đa hình, đa dạng và
phong phú, phù hợp với nhiều lứa tuổi, giới tính hay nhu cầu khác nhau trong từng loại
hình, từ báo in, báo phát thanh đến báo mạng, truyền hình, các đài thông tấn, với thông
tin nhanh nhạy, khả năng ứng biến tốt, và quan trọng là quá trình đang hoàn thiện cách
tích cực về cơ sở vật chất, kĩ thuật và nội dung, hình thức các sản phẩm báo chí để đáp
ứng nhu cầu càng cao của công chúng. Nhìn chung, báo chí Châu Á đa diện như chính
lục địa rộng lớn của nó vậy.
8
III. Xu hướng phát triển của báo chí Châu Á trong giai đoạn hiện nay .
Trong luồng quay của quá trình toàn cầu hóa, quốc tế hóa, báo chí vẫn luôn đóng
một vai trò hết sức quan trọng bởi thiên chức của mình. Và báo chí Châu Á cũng không
nằm ngoài luồng quay đó, quy luật đó. Thị trường báo chí châu Á đang thu hút sự quan
tâm của các chính phủ, các chủ bút, các nhà báo và cả bạn đọc ở trong châu lục cũng
như ngoài châu lục, do sự phát triển mạnh mẽ cộng với nhiều yếu tố thuận lợi tác động.
Theo thống kê của Hiệp hội Báo chí thế giới (WAN), trong vài năm trở lại đây,
báo chí khu vực châu Á có xu hướng tăng mạnh. Trong hai năm 2005 và 2006, lượng
báo phát hành tại khu vực này tăng 3,61%, trong khi tại châu Âu, mức tăng chỉ là 0,74%
và tại Bắc Mỹ lại giảm 1,97%. Trong 5 thị trường báo chí có lượng tiêu thụ báo chí lớn
nhất thế giới thì có ba ở Châu Á là: Trung Quốc đứng đầu với 107 triệu bản/ngày, tiếp
đến là Ấn Độ - 99 triệu bản và Nhật Bản - 68 triệu bản. Hai thị trường khác là Mỹ - 52,3
triệu bản và Đức - 21,1 triệu bản. Cũng theo WAN khảo sát ở 216 nước và vùng lãnh
thổ trên thế giới, doanh thu báo chí trên toàn cầu tăng 6% trong 5 năm qua, chủ yếu là
tăng doanh thu ở châu Á. Trong khi các tòa soạn báo ở các nước phương Tây đang cắt
giảm nhân lực cũng như số lượng bài vở, kể cả đóng cửa vì doanh thu kém do những
khách hàng thường xuyên đặt mua báo in chuyển sang đọc báo mạng, thì ngành công
nghiệp báo in ở Châu Á lại làm ăn rất phát đạt. Tám trong số mười quốc gia tiêu thụ báo
in nhiều nhất nằm ở Châu Á.
Để có cái nhìn cụ thể, ta có thể xét một số loại hình báo chí tiêu biểu ở Châu Á:
1. Báo in.
Báo in có thể được xem là lĩnh vực phát triển mạnh mẽ nhất của báo chí Châu Á.
Hiện nay, xu hướng của các nước phát triển Châu Âu hay Châu Mỹ giảm số lượng phát
hành báo in, do sự lên ngôi của báo mạng, cộng với những hạn chế đáng kể của báo in.
Nhưng ở Châu Á, đặc biệt là những nước có nền kinh tế trung bình hay đang phát triển,
báo in lại đang gia tăng số lượng phát hành và nội dung thông tin.
Ông Yoichi Funabashi, Tổng biên tập báo Asahi Shimbun, Nhật Bản đã từng nhận
xét “Thật khó tìm thấy một nước nào khác trên thế giới mà báo chí in ra mỗi ngày hàng
triệu bản”. Asahi Shimbun là tờ nhật báo lớn thứ hai thế giới, chỉ sau tờ Yomiuri
Shimbun cũng của Nhật, với hơn 8 triệu độc giả đăng ký dài hạn. “Tầng lớp trung lưu ở
Indonesia đang tăng lên và nhiều gia đình đặt mua cùng lúc hai tờ báo. Người ta thích
9
cầm tờ báo trong tay, thậm chí còn lưu giữ và cắt để dành những bài họ yêu thích như
một loại hàng hóa quý giá”, ông Ali Basyah Suryo, cố vấn chiến lược của tờ Toàn cầu
(Globe) - một tờ báo tiếng Anh mới ra đời ở Jakarta, Inđônêxia cho biết.
Như vậy, báo in Châu Á đang làm nên những cơn “địa chấn” trong nền
báo in thế giới. Trong số 20 tờ báo lớn nhất được
UNESCO đánh giá, thì 5 vị trí đầu tiên đều thuộc về các tờ
báo của đất nước Mặt trời mọc, lần lượt là Yomiuri Shimbun,
The Asahi Shimbun, Mainichi Shimbun, Nihon Keizai
Shimbun, Chunichi Shimbun, với chỉ số phát hành là
14.067.000, 12.121.000, 5.587.000, 4.635.000, 4.512.000
bản. Ngoài ra, một số tờ báo Châu Á khác cũng nằm trong
số 20 tờ báo này như: Sankei Shimbun ( Nhật, vị trí thứ 9,
với 2.757.000 bản ), Canako Xiaoxi ( Trung Quốc, vị trí tứ
10, với 2.627.000 bản ), People’s Daily ( Trung Quốc, vị trí
thứ 12, với 2.509.000 bản), Tokyo Sports ( Nhật Bản, vị trí thứ 13, với 2.052.000), The
Chosun Ilbo ( Hàn Quốc, vị trí thứ 15, với 2.378.000 bản), The Joongang Ilbo ( Hàn
Quốc, vị trí thứ 18, với 2.084.000 bản).
Theo United Press International, báo in tại Bắc Mỹ và châu Âu đã mất gần
600.000 độc giả/năm trong 10 năm qua. Trong khi đó ở Châu Á, Trung Quốc và Ấn Độ
hiện chiếm hơn 25% doanh thu báo chí toàn cầu. Ngay cả khi người châu Âu và người
Bắc Mỹ từ bỏ thói quen đặt mua báo dài hạn - lượng báo phát hành ở hai vùng này giảm
1,84% năm 2006 và 2,14% năm 2007, theo số liệu mới nhất của WAN - thì ở châu Á,
lượng độc giả dài hạn lại tăng 4,74%. Riêng tại Ấn Độ, trong năm 2008 đã có thêm 11,5
triệu người đặt mua báo dài hạn; doanh thu quảng cáo tăng 10% - tuy không mạnh bằng
hai năm trước nhưng là một kết quả đáng phấn khởi.
Theo báo cáo của PwC, thì: "Tại châu Á Thái Bình Dương và Mỹ Latinh, tỉ lệ
độc giả báo in vẫn được duy trì, thậm chí còn tăng lên trong những năm gần đây”.
Doanh thu của báo chí Châu Á dự kiến sẽ tăng hàng năm 2,3% cho đến năm 2014.
“Nhiều người không thể thưởng thức ly cà phê buổi sáng mà không có tờ báo”,
ông Rahul Kansal, Giám đốc tiếp thị của tờ Thời báo Ấn Độ (Times of India) nói. Đây
Tờ báo Yomiuri
Shimbun, biểu tượng của
sự vươn lên mạnh mẽ của
báo in Châu Á.
10
là tờ báo tiếng Anh khổ rộng có nhiều người đọc nhất thế giới và là ấn phẩm chủ yếu
trong hàng ngũ đông đảo 64.998 tờ nhật báo đăng ký hoạt động trên khắp Ấn Độ.
Để so sánh, có thể xem sự sút giảm lượng phát hành của 5 tờ báo lớn ở nước Mỹ
trong năm 2008, so với năm 2007: Thời báo New York (New York Times) giảm 3,6%;
Thời báo Los Angeles (Los Angeles Times) giảm 5,2%, Tin hàng ngày (Daily News)
giảm 7,2%; Bưu điện New York (New York Post) giảm 6,3% và Bưu điện Washington
(Washington Post) giảm 1,9%. Sự suy giảm của những tờ báo này càng cho ta thấy rõ
sự phát triển mạnh mẽ của báo in Châu Á.
2. Báo mạng.
Trong xu hướng toàn cầu hóa thông tin và bối cảnh thông tin đa chiều hiện nay,
các tờ báo mạng trong khu vực châu Á xuất hiện ngày càng nhiều trên mạng Internet.
Mặc dù không kiếm được tiền từ các trang báo mạng miễn phí, nhưng nhiều tờ vẫn tồn
tại được nhờ tài trợ của các tổ chức phi chính phủ, số khác sống nhờ quảng cáo. Chẳng
hạn như Asia News Network (ANN) - một website do người Thái Lan làm chủ đang đặt
mục tiêu vươn lên để trở thành một Website nổi tiếng trong khu vực. Bài vở của ANN
là sự kết hợp của các bài lấy từ 14 báo ở châu Á và họ tự cho rằng đây là tiếng nói của
Á châu.
Một xu hướng mới của báo mạng Châu Á hiện nay là công chúng tham gia ngày
càng nhiều vào nội dung tờ báo. Với dân số đông nhất thế giới, Châu Á thực sự là tiềm
năng trong việc tiếp thu, cộng tác ý kiến, bình phẩm, đánh giá về mọi mặt đời sống xã
hội của độc giả vào tác phẩm báo chí. Trong rất nhiều trường hợp, bạn đọc không chỉ
thông báo sự kiện cho báo mà họ còn ghi hình chụp ảnh và tường thuật sự kiện. Chẳng
hạn như trong thảm hoạ sóng thần ở châu Á tháng 12-2004, nhiều khách du lịch đã viết
nhật ký trực tuyến (blog) tường thuật sự kiện và chụp ảnh, quay camera nhiều hình ảnh
đưa lên mạng internet, sau đó được nhiều báo sử dụng.
Một xu hướng nữa của báo mạng Châu Á nói riêng và thế giới nói chung là Web
2.0. Web 2.0 còn được gọi là mạng xã hội, thế hệ thứ hai của cộng đồng cư dân mạng. Ở
đó, thông tin do chính độc giả tạo ra. Web 2.0 cho phép mọi người có thể đưa lên mạng
bất cứ thông tin gì. Với số lượng người tham gia rất lớn, đến mức độ nào đó, qua quá
trình sàng lọc, thông tin sẽ trở nên vô cùng giá trị. Châu Á có một số tập đoàn báo chí
11
đang áp dụng web 2.0 như tờ The Asashi Shimbun (Nhật Bản), Sinchew-i.com
(Malaysia)…
Theo nhận xét của một chuyên gia: “ Thực tế, ở Châu Á cũng đang có sự thay đổi
từ xu hướng đọc báo in sang báo mạng giống như các nước phương Tây, mặc dù sự
thay đổi này diễn ra muộn hơn. Khi tầng lớp trung lưu được mở rộng và trở nên am hiểu
về công nghệ thì thế hệ trẻ đương nhiên sẽ sử dụng những thiết bị không dây cầm tay để
cập nhật thông tin thay vì đọc báo in”.( theo radioautralia.net ).
Tuy nhiên, số lượng người sử dụng Internet ở châu Á còn thấp, số lượng máy
tính, điện thoại trên đầu người cua cao, nên máy vi tính hoặc điện thoại di động chưa
phải là phương tiện chủ yếu chuyển tải thông tin tới người đọc. Cho đến tháng 9 năm
ngoái, ở Ấn Độ mới chỉ có 12,24 triệu người sử dụng Internet, một phần nhỏ so với 180
triệu người đăng ký mua báo in dài hạn. Ở các nước Đông Á cộng đồng cư dân mạng có
đông đảo hơn nhưng báo in vẫn ngự trị. Ở Nhật, gia đình trung lưu nào cũng đăng ký
mua vài tờ nhật báo mỗi ngày. Thực tế, dân Nhật là những người siêng đọc báo nhất thế
giới cho dù lượng phát hành báo in giảm đôi chút trong vài năm vừa qua. Hơn nữa, số
người cao tuổi tại đất nước này lớn, có 95% số lượng báo in được mang đến tận nhà.
3. Một số loại hình báo chí khác.
Những loại hình báo chí như: báo phát thanh, truyền hình, các hãng thông tấn, tập
đoàn báo chí… cũng phát triển chung theo xu hướng của thế giới. Mặc dù sự phát triển
này chưa thực sự là đặc trưng cho báo chí Châu Á, nhưng nó cũng đánh dấu những
bước nhảy trong sự nghiệp báo chí của châu lục này.
Cũng như thế giới, báo phát thanh Châu Á hiện nay cũng có những xu hướng
phát triển mới. Đó là có sự tích hợp của các phương tiện chuyển tải thông tin, gồm
mạng, hình ảnh, âm thanh…; hình thành nên nhiều dịch vụ thông tin mới: đọc truyện,
chia sẻ thông tin, giao lưu trực tiếp, quà tặng qua phát thanh…Trong xu hướng hiện đại,
cả thế giới đang xích lại gần nhau, thì việc tăng cường số lượng ngôn ngữ trên phát
thanh là nhu cầu tất yếu. Đài CRI của trung Quốc phát hàng ngày với 43 thứ tiếng, đài
NHK ( Nhật Bản) với 22 thứ tiếng…Bên cạnh đó, xu hướng tập trung theo các tỉnh,
hình thành những tập đoàn báo chí lớn, và đặc biệt là phát thanh ra nước ngoài là những
điểm quan trọng trong sự phát triển của Phát thanh (Radio Bắc Kinh).
12
Truyền hình Châu Á cũng là lĩnh vực khá phát triển. Tiêu biểu là các Đài: NHK
(Nhật Bản), KBS( Hàn Quốc), CCTV( Trung Quốc)… Ở Trung Quốc, cách đây hơn 20
năm, 10 hộ gia đình mới có 1 máy thu hình (tivi). Truyền hình chủ yếu tuyên truyền cho
đường lối của Đảng và nhà nước. Nhưng hiện nay, người dân có rất nhiều kênh để chọn
lựa (trên 40 kênh); truyền hình cung cấp các chương trình giải trí được ưa thích, quảng
bá cho lối sống mới năng động, hiện đại, hiệu quả và có nguồn doanh thu từ quảng cáo
khá cao. Đài KBS của Hàn Quốc có 2 kênh chính sau: KBS 1TV - tin tức, thời sự, giáo
dục, thể thao và văn hóa, KBS 2TV - vui chơi giải trí và phim truyền hình.
Một xu hướng quan trọng cần được nhắc đến ở Châu Á là “ báo công dân”. Báo
chí công dân (Citizen Journalism) - loại hình báo chí mới sinh ra trong kỷ nguyên
Internet, đang trở thành trào lưu mạnh mẽ trên toàn thế giới. Đại diện chính cho báo chí
công dân chính là những tờ báo mạng, trang tin tức và cộng đồng web-blog khổng lồ.
Trang "báo chí công dân" khá nổi tiếng ở Châu Á là OhmyNews.com, một trong những
trang tin điện tử có ảnh hưởng nhất Hàn Quốc hiện nay thu hút hơn 1 triệu độc giả mỗi
ngày với 50.000 "nhà báo công dân". Trang này ra đời năm 2000 trở thành tờ báo trực
tuyến nổi tiếng và thành công về mặt thương mại với khẩu hiệu: "Mỗi công dân là một
nhà báo". 80% tin bài trên website này là do các thường dân cộng tác.
Với sự phổ biến của các phương tiện kỹ thuật số, với dân số đông nhất thế giới,
đặc biệt với sự phát triển chóng mặt của nền kinh tế Châu Á, việc truyền dữ liệu - hình
ảnh, âm thanh và video - từ ĐTDĐ đến ĐTDĐ hay đưa lên các website ngày càng đơn
giản, các nhà báo công dân hoàn toàn có thể phát huy năng lực của mình. Ví dụ như
hàng loạt các thiên tai ở Đông Nam Á, Trung Quốc…đều được những thường dân chụp
ảnh, quay phim bằng máy điện thoại di động và nhanh chóng truyền tin đi khắp thế giới.
Vai trò của “nhà báo công dân” đã được thiết lập.
IV. Những nguyên nhân của xu hướng phát triển báo chí Châu Á.
Giải thích cho sự phát triển nhanh chóng của báo in ở Châu Á, Phóng viên
Joanna McCarthy đã có cuộc phỏng vấn ông Kent Ewing – phóng viên báo Asia Times
Online tại Hồng Kông. Ông cho biết: “ Sự thịnh vượng của ngành công nghiệp báo in
chỉ diễn ra ở một số nước như Ấn Độ, Trung Quốc và Hồng Kong. Châu Á là một khu
vực có tốc độ phát triển nhanh chóng và cùng với việc mở rộng tầng lớp trung lưu thì số
lượng người biết đọc, biết viết cũng như số độc giả ngày càng gia tăng. Bên cạnh đó,
13
quyền tự do báo chí ở Châu Á cũng được tăng cường hơn trước rất nhiều và người dân
đang ‘tận hưởng’ điều này. Đây là những lý do khiến cho số lượng độc giả báo in ở
Châu Á cao hơn rất nhiều so với các nước phương Tây”.
Khi tỉ lệ người biết đọc ở Châu Á ngày càng tăng cùng với những cải cách báo
chí ở nhiều nơi, tạo nên xu thế tự do và thoát khỏi sự “bao cấp” của Chính phủ trung
ương, châu Á đang hưởng giai đoạn phát triển có lẽ là cuối cùng của báo giấy.
Khi đời sống con người ngày càng được nâng cao, thì nhu cầu tinh thần ngày
càng được đáp ứng. Châu Á cũng nằm trong quy luật ấy. Vì thế, báo chí Châu Á phát
triển cũng là một xu hướng tất yếu. Theo công bố về nhân quyền năm 2010 của chương
trình Phát triển Liên Hiệp Quốc, châu Á đã nổi lên là khu vực dẫn đầu với nhiều nước
được xếp vào top 10 nước có bước tiến vượt bậc trong chỉ số phát triển con người, như
tỷ lệ được đăng ký đến trường đã tăng từ 55% lên mức 70%. Ở Châu Á, chúng ta cũng
thấy những bước tiến nhanh nhất chủ yếu đến từ các nước nghèo bao gồm cả các nước
nghèo đang phát triển và hiện đang dần bắt kịp với các nước giàu trên thế giới. Báo chí
nhờ đó cũng được đầu tư và phát triển phù hợp với nhu cầu xã hội.
Chỉ số phát triển ICT (công nghệ thông tin và truyền thông) cũng là một chỉ số
quan trọng để đánh giá sự phát triển nói chung và báo chí – truyền thông nói riêng. Chỉ
số này dựa trên ba tiêu chí chính, gồm: Mức độ phổ cập ICT (gồm các chỉ số phụ tỷ lệ
điện thoại cố định, di động, băng thông Internet, tỷ lệ máy tính); Mức độ sử dụng ICT
(gồm chỉ số tỷ lệ người dùng Internet, số thuê bao Internet, thuê bao băng rộng di
động); Các kỹ năng ICT (tỷ lệ người trưởng thành biết chữ, tỷ lệ phổ cập phổ thông
trung học). Hiện nay, chỉ số ICT ở Châu Á không ngừng được gia tăng. Châu Á có đại
diện Hàn Quốc nằm trong tốp 10 quốc gia có chỉ số phát triển ICT cao nhất với vị trí
thứ 2. Việt Nam cũng đã nhảy ấn tượng 15 bậc lên vị trí 97 trong 154 nước được xếp
hạng của Chỉ số phát triển ICT toàn cầu và nằm trong top 10 quốc gia phát triển ICT
nhanh nhất thế giới. Philippine xếp ngay trên Việt Nam. Thái Lan ở vị trí 63.( theo
ICTnews). Ngoài ra, số người sử dụng internet ở Việt Nam tăng mạnh từ 1.8% năm
2002 lên 20% năm 2007. Tất cả những chỉ số trên cho ta thấy sự tiến bộ vượt bậc trong
xã hội và báo chí Châu Á.
Tất cả những yếu tố trên quy định quá trình tồn tại và phát triển của báo chí Châu
Á.
14

Xem chi tiết: 237413